अहिल्यानगरमध्ये पावसाची ओढ; खरीप पिकांवर संकटाची छाया

राष्ट्रीय अध्यक्ष संपादक प्रल्हाद चव्हाण – 8208717483

1) अहिल्यानगरमध्ये पावसाची ओढ; खरीप पिकांवर संकटाची छाया.

नुकसानीच्या पंचनाम्यांना सुरुवात; शेतकऱ्यांनी प्रत्यक्ष पाहणीवेळी उपस्थित राहण्याचे आवाहन.

अहिल्यानगर | दि. २९ सप्टेंबर २०२६

पावसाने दिलेली ओढ, काही भागांत पडलेला मोठा खंड आणि त्यातून खरीप हंगामातील पिकांवर आलेले संकट यामुळे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांच्या चिंतेत भर पडली आहे. कष्टाने उभी केलेली पिके पावसाच्या लहरीपणामुळे धोक्यात आली असून, या नुकसानीची वस्तुस्थिती प्रशासनाच्या नजरेसमोर आणण्यासाठी जिल्ह्यात पीक नुकसानीच्या पंचनाम्यांना सुरुवात झाली आहे.

राज्य शासनाने पावसाच्या खंडामुळे राज्यातील २६५ तालुक्यांमध्ये विविध सवलती व उपाययोजना लागू केल्या असून, त्यामध्ये अहिल्यानगर जिल्ह्यातील १४ तालुक्यांचा समावेश आहे. शासनाच्या निर्देशानुसार महसूल, कृषी आणि ग्रामविकास विभागाची यंत्रणा आता थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर पोहोचणार आहे.

गावपातळीवर तलाठी, ग्रामसेवक आणि कृषी सहाय्यक यांचा समावेश असलेल्या ग्रामसमित्या स्थापन करण्यात आल्या आहेत. या समित्यांमार्फत शेतात प्रत्यक्ष पाहणी करून पिकांचा प्रकार, क्षेत्रफळ, पिकाची सद्यस्थिती आणि झालेल्या नुकसानीची नोंद केली जाणार आहे. त्यामुळे पंचनाम्याच्या वेळी संबंधित शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतात उपस्थित राहणे आवश्यक आहे.

जिल्ह्यात आतापर्यंत सरासरी सुमारे ३०० मिलिमीटर म्हणजेच ७० टक्के पावसाची नोंद झाली असली, तरी पावसाचे वितरण सर्वदूर समान झालेले नाही. जिल्ह्यातील १३१ महसूल मंडळांपैकी तब्बल ११२ मंडळांमध्ये पावसाचा मोठा खंड पडल्याने अनेक भागांत खरीप पिकांना फटका बसला आहे. काही ठिकाणी पिकांची वाढ खुंटली असून उत्पादनावरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

दरम्यान, जिल्ह्यातील पाणीटंचाईची चाहूलही आतापासूनच जाणवू लागली आहे. काही लघुप्रकल्प आणि गाव तलाव कोरडे असल्याने आगामी काळात पिण्याच्या तसेच शेतीच्या पाण्याचा प्रश्न अधिक गंभीर होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे खरीप पिकांचे नुकसान आणि आगामी पाणीटंचाई या दुहेरी संकटाचा सामना प्रशासनासमोर उभा ठाकला आहे.

पंचनाम्याच्या नोंदीच्या आधारे शासनाच्या निकषांनुसार पुढील मदत व दुष्काळी उपाययोजनांची प्रक्रिया मार्गी लागणार असल्याने ही प्रक्रिया शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पंचनाम्याच्या वेळी उपस्थित राहून आपल्या नुकसानीची वस्तुस्थिती प्रशासनाच्या निदर्शनास आणून द्यावी, असे आवाहन करण्यात येत आहे.

— अतुल भापकर
नगर तालुका प्रतिनिधी

2) अहिल्यनगर:-स्वराज्याच्या दक्षिण सीमांचे रक्षक : शूरवीर हरजीराजे महाडिक.

अहिल्यानगर | दि. २९ सप्टेंबर २०२६

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी उभारलेल्या हिंदवी स्वराज्याच्या संरक्षणात आणि विस्तारात ज्या शूर सरदारांनी आपल्या प्राणाची बाजी लावली, त्यात श्रीमंत हरजीराजे परसोजी महाडिक यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. त्यांचा आज स्मृतिदिन.

हरजीराजे यांचा भोसले घराण्याशी अत्यंत निकटचा संबंध होता. इ.स. १६६८ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांची कन्या राजकुंवर अंबिकाबाई यांचा विवाह हरजीराजे यांच्याशी झाला. त्यामुळे ते केवळ एक शूर सरदार नव्हते, तर स्वराज्याचे जावई आणि छत्रपती संभाजी महाराजांचे मेहुणे होते. शहाजीराजांपासून ते शिवराय, शंभूराजे यांच्यापर्यंत महाडिक घराण्याने चार पिढ्या स्वराज्याशी इमान राखले.

ऐतिहासिक पदाविषयी – काही बखरी आणि लोकमान्यतेनुसार त्यांचा उल्लेख ‘सरसेनापती’ असा होतो, तर समकालीन कागदपत्रे आणि अभ्यासकांच्या मते छत्रपती संभाजी महाराजांच्या काळात, विशेषत: सरसेनापती हंबीरराव मोहिते (मृत्यू १६८७) यांच्यानंतर दक्षिणेतील मराठा सत्तेची सूत्रे आणि *जिंजी – कर्नाटक प्रांताचे प्रमुख / सुभेदार* म्हणून त्यांनी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली. हा दुहेरी उल्लेख त्यांच्या वाढत्या लष्करी जबाबदारीचेच द्योतक आहे.

छत्रपती संभाजी महाराजांच्या कारकिर्दीत जेव्हा मुघलांचा दबाव वाढला होता, तेव्हा कर्नाटकातील मराठा मुलूख सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारी हरजीराजेंवर होती. त्यांनी बंगळूर, जिंजी परिसरात मुघल आणि आदिलशाही सत्तांविरुद्ध निकराच्या लढाया केल्या. जिंजीचा किल्ला हा पुढे स्वराज्याची दुसरी राजधानी ठरला, त्याचा पाया हरजीराजेंनी केलेल्या संरक्षण कार्यातच आहे.

१६८९ हे वर्ष स्वराज्यासाठी अत्यंत कसोटीचे होते. छत्रपती संभाजी महाराजांच्या बलिदानानंतर औरंगजेबाने स्वराज्य गिळंकृत करण्याचा चंग बांधला. अशा वेळी छत्रपती राजाराम महाराजांना रायगडावरून निसटून जिंजी गाठावी लागली. संताजी, धनाजी यांच्यासह हरजीराजे महाडिक यांनी या कठीण काळात दक्षिणेत स्वराज्याची धुरा पेलून धरली आणि जिंजीला संघर्षाचे केंद्र बनवले.

स्वराज्याच्या याच धामधुमीत, दक्षिणेतील मोहिमेवर असतानाच २९ सप्टेंबर १६८९ रोजी हरजीराजे महाडिक यांचे निधन झाले.जेधे शकावली* या विश्वसनीय साधनातही याच तारखेची नोंद आढळते.

हरजीराजे महाडिक यांचे चरित्र म्हणजे केवळ तलवारीचा पराक्रम नाही, तर जावई म्हणून भोसले घराण्याशी दाखवलेली निष्ठा आणि स्वराज्याच्या सर्वात अंधकारमय काळात दक्षिणेचा किल्ला लढवणाऱ्या सेनानीची कहाणी आहे. त्यांच्या स्मृतिदिनी त्यांच्या शौर्याला मानाचा मुजरा.

— अतुल भापकर
नगर तालुका प्रतिनिधी